Có thể bạn quan tâm: Bài Toán Solver Trong Excel: Khám Phá, Ứng Dụng Và Các Bước Thực Hiện Chi Tiết

Mục lục bài viết

Lời giới thiệu

Excel là một trong những công cụ phần mềm văn phòng mạnh mẽ nhất hiện nay, không chỉ được sử dụng trong môi trường doanh nghiệp mà còn trong giáo dục, nghiên cứu và thậm chí trong các hoạt động cá nhân. Thành công trong việc khai thác tiềm năng của Excel phụ thuộc vào việc hiểu và vận dụng thành thạo các hàm (function). Bài viết này sẽ cung cấp một loạt các bài tập thực tế, được sắp xếp theo mức độ từ cơ bản, trung cấp, đến nâng cao, giúp người học không chỉ nắm vững cú pháp mà còn hiểu rõ cách áp dụng trong các tình huống thực tế.

Lưu ý: Để tối đa hoá lợi ích, bạn nên mở một file Excel mới và thực hành từng bài tập ngay khi đọc. Khi gặp lỗi, hãy kiểm tra lại cú pháp và tham khảo phần giải thích chi tiết kèm theo.

Có thể bạn quan tâm: Bài Test Excel Tuyển Dụng: Hướng Dẫn Chi Tiết, Mẫu Câu Hỏi Và Cách Đánh Giá Ứng Viên

1. Các Hàm Cơ Bản – Khởi Đầu Cho Người Mới

1.1. Hàm SUM – Tính Tổng

Mô tả: Cộng các giá trị trong một dải ô hoặc các giá trị riêng lẻ.

Bài tập 1:
Bạn có một bảng doanh thu bán hàng trong tháng 1, gồm 30 ngày (cột A: Ngày, cột B: Doanh thu). Hãy tính tổng doanh thu trong tháng.

Công thức: =SUM(B2:B31)

Giải thích chi tiết:
– B2:B31 là dải ô chứa các giá trị doanh thu.
– Hàm SUM sẽ cộng tất cả các giá trị trong dải này và trả về tổng.

1.2. Hàm AVERAGE – Tính Trung Bình

Mô tả: Trả về giá trị trung bình cộng của các số trong một dải ô.

Bài tập 2:
Tiếp tục bảng doanh thu tháng 1, tính trung bình doanh thu mỗi ngày.

Công thức: =AVERAGE(B2:B31)

Lưu ý: Nếu có ô trống hoặc chứa giá trị không phải số, AVERAGE sẽ tự động bỏ qua chúng.

1.3. Hàm COUNT và COUNTA – Đếm Số Ô

COUNT: Đếm số ô chứa số.
COUNTA: Đếm số ô không rỗng (bao gồm cả chuỗi).

Bài tập 3:
Trong cột C, bạn ghi chú “Khuyến mãi” nếu ngày đó có doanh thu > 10.000 VND. Đếm số ngày có ghi chú.

Công thức COUNT: =COUNT(C2:C31) (đếm chỉ các ô chứa số, không phù hợp trong trường hợp này)
Công thức COUNTA: =COUNTA(C2:C31) (đúng, vì các ô chứa chuỗi “Khuyến mãi”)

1.4. Hàm MIN và MAX – Tìm Giá Trị Nhỏ/Lớn Nhất

Bài tập 4:
Xác định ngày có doanh thu cao nhất và thấp nhất trong tháng.

MAX: =MAX(B2:B31) → Trả về doanh thu cao nhất.
MIN: =MIN(B2:B31) → Trả về doanh thu thấp nhất.
Để lấy ngày tương ứng, dùng hàm INDEX + MATCH (sẽ giới thiệu ở phần 2).

1.5. Hàm IF – Điều Kiện Cơ Bản

Cú pháp: IF(điều_kiện, giá_trị_nếu_đúng, giá_trị_nếu_sai)

Bài tập 5:
Nếu doanh thu ngày nào > 15.000 VND, ghi “Tốt”, ngược lại “Trung bình”.

Công thức: =IF(B2>15000,"Tốt","Trung bình") (sao chép xuống các dòng)

Có thể bạn quan tâm: Bài Test Excel Nhân Sự: Hướng Dẫn Toàn Diện Đánh Giá Kỹ Năng, Kiểm Tra Năng Lực Và Tối Ưu Quy Trình Quản Lý Nhân Sự

2. Các Hàm Trung Cấp – Kết Hợp Và Xử Lý Dữ Liệu

2.1. Hàm VLOOKUP – Tìm Kiếm Dọc

Cú pháp: VLOOKUP(giá_trị_cần_tìm, bảng_đối_sánh, cột_kết_quả, đúng_gần)

Bài tập 6:
Bạn có một bảng “Mã sản phẩm – Tên sản phẩm” (Sheet2!A:B). Trong bảng doanh thu (Sheet1), chỉ có cột “Mã SP”. Hãy tự động điền tên sản phẩm.

Công thức (ô C2): =VLOOKUP(A2, Sheet2!$A$2:$B$100, 2, FALSE)

Giải thích:
– A2 là mã SP cần tìm.
– Sheet2!$A$2:$B$100 là bảng đối chiếu.
– 2 trả về cột thứ 2 (Tên SP).
– FALSE yêu cầu tìm kiếm chính xác.

2.2. Hàm HLOOKUP – Tìm Kiếm Ngang

Cú pháp: HLOOKUP(giá_trị_cần_tìm, bảng_đối_sánh, hàng_kết_quả, đúng_gần)

Bài tập 7:
Bạn có một bảng “Tháng – Doanh thu” nằm ngang (cột A: Tháng, hàng 2: Doanh thu). Tìm doanh thu của tháng 5.

Công thức: =HLOOKUP("Tháng 5", $A$1:$L$2, 2, FALSE)

2.3. Hàm INDEX + MATCH – Tìm Kiếm Linh Hoạt

Cú pháp:
– INDEX(dải_hoặc_mảng, vị_trí_hàng, vị_trí_cột)
– MATCH(giá_trị_cần_tìm, dải_tìm_kiếm, kiểu_khớp)

Bài tập 8:
Tìm ngày có doanh thu cao nhất bằng cách kết hợp INDEX và MATCH.

Bước 1: Xác định doanh thu cao nhất: =MAX(B2:B31)
Bước 2: Tìm vị trí (hàng) của giá trị đó: =MATCH(MAX(B2:B31), B2:B31, 0)
Bước 3: Lấy ngày tương ứng: =INDEX(A2:A31, MATCH(MAX(B2:B31), B2:B31, 0))

Lợi thế: Không phụ thuộc vào vị trí cột như VLOOKUP, có thể tra cứu bất kỳ cột nào.

2.4. Hàm SUMIF và SUMIFS – Tổng Có Điều Kiện

SUMIF(range, criteria, sum_range)
SUMIFS(sum_range, criteria_range1, criteria1, criteria_range2, criteria2, ...)

Bài tập 9:
Tổng doanh thu của các ngày có ghi chú “Khuyến mãi”.

Công thức: =SUMIF(C2:C31, "Khuyến mãi", B2:B31)

Bài tập 10 (nâng cao):
Bạn có thêm cột “Khu vực” (cột D). Tính tổng doanh thu cho khu vực “Miền Bắc” và có ghi chú “Khuyến mãi”.

Công thức: =SUMIFS(B2:B31, C2:C31, "Khuyến mãi", D2:D31, "Miền Bắc")

2.5. Hàm COUNTIF và COUNTIFS – Đếm Có Điều Kiện

Có thể bạn quan tâm: Giải Bài Toán Vận Tải Bằng Excel: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao

Bài tập 11:
Đếm số ngày doanh thu > 12.000 VND.

Công thức: =COUNTIF(B2:B31, ">12000")

Bài tập 12 (nâng cao):
Đếm số ngày có ghi chú “Khuyến mãi” và doanh thu > 12.000 VND.

Công thức: =COUNTIFS(C2:C31, "Khuyến mãi", B2:B31, ">12000")

2.6. Hàm TEXT – Định Dạng Văn Bản

Mô tả: Chuyển đổi số hoặc ngày tháng thành chuỗi theo định dạng tùy ý.

Bài tập 13:
Chuyển ngày trong cột A thành dạng “Ngày dd/mm/yyyy”.

Công thức: =TEXT(A2, "dd/mm/yyyy")

Bài tập 14:
Định dạng doanh thu thành tiền VND có dấu phẩy: =TEXT(B2, "#,##0") & " VND"

3. Các Hàm Nâng Cao – Xử Lý Phức Tạp Và Tự Động Hóa

3.1. Hàm ARRAY (Mảng Động) – FILTER, SORT, UNIQUE (Excel 365/2026)

3.1.1. FILTER – Lọc Dữ Liệu

Cú pháp: FILTER(array, include, if_empty)

Bài tập 15:
Lọc ra danh sách các ngày có doanh thu > 15.000 VND.

Công thức: =FILTER(A2:B31, B2:B31>15000, "Không có dữ liệu")

3.1.2. SORT – Sắp Xếp

Cú pháp: SORT(array, sort_index, sort_order, by_col)

Bài tập 16:
Sắp xếp danh sách ngày và doanh thu giảm dần theo doanh thu.

Công thức: =SORT(A2:B31, 2, -1)

3.1.3. UNIQUE – Lấy Giá Trị Độc Nhất

Cú pháp: UNIQUE(array, by_col, exactly_once)

Bài tập 17:
Lấy danh sách các khu vực duy nhất (cột D).

Công thức: =UNIQUE(D2:D31)

3.2. Hàm XLOOKUP – Thay Thế VLOOK/HLOOK

Cú pháp: XLOOKUP(lookup_value, lookup_array, return_array, if_not_found, match_mode, search_mode)

Bài tập 18:
Thay thế VLOOKUP trong Bài tập 6 bằng XLOOKUP.

Công thức: =XLOOKUP(A2, Sheet2!$A$2:$A$100, Sheet2!$B$2:$B$100, "Không tìm thấy")

Ưu điểm:
– Không giới hạn vị trí cột trả về.
– Có tùy chọn trả về giá trị mặc định nếu không tìm thấy.

3.3. Hàm LET – Định Nghĩa Biến Trong Công Thức

Cú pháp: LET(name1, name_value1, name2, name_value2, …, calculation)

Bài tập 19:
Tính tổng doanh thu, trung bình và tỷ lệ phần trăm doanh thu > 15.000 VND trong một công thức duy nhất.

Công thức:

=LET( total, SUM(B2:B31), avg, AVERAGE(B2:B31), highCount, COUNTIF(B2:B31, ">15000"), highPct, highCount/ROWS(B2:B31), "Tổng=" & total & " | Trung bình=" & avg & " | %>15k=" & TEXT(highPct, "0.0%")
)

Giải thích:
– LET giúp lưu các giá trị trung gian (total, avg, highCount) và tái sử dụng chúng, giảm thiểu việc tính lại và làm công thức dễ đọc.

3.4. Hàm LAMBDA – Tạo Hàm Tùy Chỉnh

Cú pháp: LAMBDA(parameter1, parameter2, …, calculation)

Bài tập 20:
Tạo hàm tính “Doanh thu sau chiết khấu 10%” cho bất kỳ ô nào.

Bước 1: Định nghĩa hàm (trong Name Manager):
Tên: Discount10
Tham chiếu: =LAMBDA(price, price0.9)
Bước 2: Sử dụng: =Discount10(B2)

Lợi ích:
– Giảm lặp lại công thức, dễ bảo trì, có thể truyền tham số đa dạng.

3.5. Hàm SEQUENCE – Tạo Dãy Số

Cú pháp: SEQUENCE(rows, columns, start, step)

Bài tập 21:
Tạo danh sách ngày từ 1/1/2026 đến 31/1/2026 trong cột mới.

Công thức (ô E2): =SEQUENCE(31,1,DATE(2026,1,1),1)

3.6. Hàm XMATCH – Tìm Kiếm Nhanh Với Tùy Chọn

Cú pháp: XMATCH(lookup_value, lookup_array, match_mode, search_mode)

Bài tập 22:
Tìm vị trí (số thứ tự) của “SP-045” trong danh sách mã sản phẩm (cột A).

Công thức: =XMATCH("SP-045", A2:A200, 0, 1)
0 = khớp chính xác, 1 = tìm từ đầu tới cuối.

4. Ứng Dụng Thực Tế – Dự Án Mini

4.1. Báo Cáo Doanh Thu Hàng Tháng

Mục tiêu: Tự động tổng hợp doanh thu theo khu vực, tính trung bình, so sánh với tháng trước và tạo biểu đồ.

Các bước thực hiện:

Chuẩn bị dữ liệu:
Cột A: Ngày
Cột B: Mã SP
Cột C: Khu vực
Cột D: Doanh thu
Tính tổng doanh thu theo khu vực:
Sử dụng SUMIFS: =SUMIFS(D:D, C:C, "Miền Bắc") (lặp lại cho các khu vực khác).
Tính trung bình doanh thu mỗi khu vực:
=AVERAGEIFS(D:D, C:C, "Miền Bắc")
So sánh với tháng trước:
Giả sử dữ liệu tháng trước nằm trong Sheet “ThángTrc”.
Tổng tháng này: =SUMIFS(D:D, C:C, "Miền Bắc")
Tổng tháng trước: =SUMIFS(ThángTrc!D:D, ThángTrc!C:C, "Miền Bắc")
Tỷ lệ tăng/giảm: =(Current-Prev)/Prev → Định dạng %.
Biểu đồ:
Chọn dải khu vực và tổng doanh thu, chèn “Column Chart”.
Thêm “Data Labels” để hiển thị giá trị.

4.2. Quản Lý Kho – Kiểm Tra Hàng Hết Hạn

Kịch bản: Bạn có bảng kho gồm Mã SP, Tên SP, Số Lượng, Hạn Sử Dụng (ngày).

Mục tiêu:
– Đánh dấu các mặt hàng sắp hết hạn (trong 30 ngày).
– Tính tổng giá trị hàng tồn (số lượng × giá vốn).

Công thức:

Cột “Cảnh báo” (E2):
=IF(D2 - TODAY() <= 30, "Sắp Hết Hạn", "")
Cột “Giá Trị” (F2):
=C2 VLOOKUP(A2, PriceTable!$A$2:$B$100, 2, FALSE)
Tổng giá trị tồn kho:
=SUM(F2:F1000)
Lọc nhanh các mặt hàng sắp hết hạn:
=FILTER(A2:F1000, E2:E1000="Sắp Hết Hạn")

5. Mẹo Vàng Khi Làm Việc Với Hàm Excel

Mẹo	Mô tả
Sử dụng F4	Khi chỉnh công thức, nhấn F4 để chuyển đổi giữa tham chiếu tuyệt đối `$A$1`, tương đối `A1`, và hỗn hợp `$A1`/`A$1`.
Ctrl + Shift + Enter (CSE)	Đối với các công thức mảng cũ (trước Excel 365), nhấn CSE để tạo công thức mảng.
Tên Định Dạng (Named Ranges)	Đặt tên cho dải ô (ví dụ: `DoanhThu`) để công thức dễ đọc hơn: `=SUM(DoanhThu)`.
Kiểm tra lỗi	Sử dụng `Formulas > Error Checking` hoặc hàm `ISERROR`, `IFERROR` để xử lý lỗi #N/A, #DIV/0!.
Tự động sao chép công thức	Kéo chuột ở góc dưới phải của ô (fill handle) hoặc double‑click để sao chép nhanh tới cuối dải dữ liệu liền kề.
Sử dụng Evaluate Formula	Công cụ này cho phép bạn “bước từng bước” qua quá trình tính toán của công thức, rất hữu ích khi debug.

6. Kết luận

Việc thành thạo các hàm trong Excel không chỉ giúp bạn thực hiện các phép tính cơ bản mà còn mở ra khả năng tự động hoá, phân tích dữ liệu phức tạp và tạo ra các báo cáo chuyên nghiệp. Bài viết đã cung cấp hơn 20 bài tập thực tế, từ các hàm SUM, IF cho tới các hàm nâng cao như XLOOKUP, LAMBDA và các hàm mảng động. Hãy luyện tập thường xuyên, kết hợp với việc tạo dự án mini như báo cáo doanh thu hay quản lý kho để củng cố kiến thức.

Thử thách cuối cùng:
Dựa trên các hàm đã học, hãy tự xây dựng một bảng “Phân tích lợi nhuận” cho một cửa hàng bán lẻ, bao gồm: doanh thu, chi phí, lợi nhuận gộp, lợi nhuận ròng, và tỷ lệ lợi nhuận (%). Sử dụng ít nhất 5 hàm khác nhau và trình bày kết quả bằng biểu đồ. Khi hoàn thành, bạn sẽ cảm nhận được sức mạnh thực sự của Excel trong việc biến dữ liệu thô thành thông tin có giá trị.

Tiến sĩ Lê Thống Nhất

Tiến sĩ Lê Thống Nhất sinh năm 1955 tại Nghệ An, là nhà giáo, nhà báo và doanh nhân trong lĩnh vực giáo dục. Ông từng giảng dạy Toán học tại Trường THPT Chuyên Phan Bội Châu và đảm nhiệm nhiều vai trò trong ngành giáo dục, từ viết sách, biên soạn tài liệu đến sáng lập các dự án hỗ trợ học tập trực tuyến.

Ông là người sáng lập BigSchool – nền tảng giáo dục trực tuyến kết nối giáo viên và học sinh cả nước. Ngoài ra, ông còn nổi tiếng với vai trò tác giả, diễn giả truyền cảm hứng và khách mời trên nhiều chương trình truyền hình, trong đó có “Ai là triệu phú” trên truyền hình VTV.

Trong suốt sự nghiệp, Tiến sĩ Lê Thống Nhất đã nhận nhiều giải thưởng giáo dục và được biết đến như một người luôn đổi mới, ứng dụng công nghệ vào dạy và học, góp phần lan tỏa tri thức và niềm say mê học tập cho thế hệ trẻ.

Bài Tập Các Hàm Trong Excel: Hướng Dẫn Chi Tiết Từ Cơ Bản Đến Nâng Cao