Trong dòng chảy của văn học hiện đại Việt Nam, Nguyễn Tuân được biết đến là một định nghĩa về người nghệ sĩ tài hoa, uyên bác, suốt đời đi tìm cái Đẹp. Một trong những thành công rực rỡ nhất của ông là tùy bút “Người lái đò Sông Đà”, nơi hình ảnh con sông Đà hiện lên như một thực thể sống động, mang vẻ đẹp vừa hung bạo, dữ dằn, vừa thơ mộng, trữ tình. Tại Bigschool, chúng ta sẽ cùng đi sâu vào tìm hiểu những tầng lớp vẻ đẹp độc đáo này qua ngòi bút bậc thầy của Nguyễn Tuân.
Vẻ đẹp hung bạo và dữ tợn của dòng sông
Dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân, sông Đà không còn là một dòng chảy vô tri mà hiện lên như một “kẻ thù số một” của con người, với những diện mạo đầy đe dọa. Sự hung bạo ấy được thể hiện qua nhiều khía cạnh:
- Cảnh đá bờ sông dựng vách thành: Những vách đá dựng đứng, hẹp đến mức “có vách đá chẹt lòng Sông Đà như một cái yết hầu”. Cảm giác nghẹt thở, lạnh lẽo được tác giả mô tả cực kỳ ấn tượng: “ngồi trong khoang đò qua quãng ấy, đang mùa hè mà cũng thấy lạnh”, hay cái nhìn “đứng bên này bờ nhẹ tay ném hòn đá qua bên kia vách”.
- Những cái hút nước chết người: Ở quãng Tà Mường Vát, mặt sông hiện lên với những cái hút nước giống như những cái giếng bê tông đổ ra để làm móng cầu. Tiếng nước thở và kêu như cửa cống cái bị sặc, khiến bất cứ ai đi qua cũng phải rùng mình kinh sợ trước sức mạnh của thiên nhiên.
- Thạch trận đầy hiểm ác: Sông Đà còn mang diện mạo của một con quái vật nham hiểm với các “trùng vi thạch trận”. Những hòn đá được sắp đặt như có linh hồn, có tính cách riêng, chúng mai phục, bày binh bố trận để “vồ” lấy con thuyền, sẵn sàng ăn tươi nuốt sống bất kỳ tay lái nào sơ hở.
Vẻ đẹp thơ mộng và trữ tình
Trái ngược với sự hung bạo ở thượng nguồn, khi nhìn từ trên cao hoặc xuôi về hạ lưu, sông Đà lại hiện lên với vẻ đẹp trữ tình, duyên dáng như một áng tóc trữ tình: “Con sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu nhân đuôi nhân ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng ba”.
Nguyễn Tuân đã dành những lời văn đẹp nhất để miêu tả sắc nước sông Đà thay đổi theo mùa:
- Mùa xuân: Dòng nước xanh màu “xanh ngọc bích”, một sắc xanh trong trẻo, quý phái, khác hẳn với màu xanh canh hến của sông Gâm, sông Lô.
- Mùa thu: Nước sông lại “lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa”, mang cái vẻ giận dữ, bất mãn đầy cá tính mỗi độ thu về.
Cảnh ven sông cũng đẹp như một bức tranh cổ tích. Đó là cái “lặng tờ” của bờ sông hoang dại như thời tiền sử, là những nương ngô nhú lá non đầu mùa, là đàn hươu thơ ngây cúi đầu ngốn cỏ gianh đẫm sương đêm. Tất cả tạo nên một không gian tĩnh lặng, huyền ảo, làm say đắm lòng người.
Sự kết hợp tài hoa của ngòi bút Nguyễn Tuân
Sự đan xen giữa vẻ đẹp hung bạo và trữ tình không làm cho hình ảnh sông Đà trở nên mâu thuẫn mà trái lại, nó tạo nên một chỉnh thể hoàn thiện về một dòng sông có tâm hồn, có cá tính mạnh mẽ.
Qua cách sử dụng từ ngữ uyên bác, những liên tưởng thú vị từ nhiều ngành nghệ thuật khác nhau như điện ảnh, hội họa, điêu khắc, Nguyễn Tuân đã thể hiện tình yêu thiên nhiên đất nước sâu nặng. Sông Đà không chỉ là một thực thể địa lý mà đã trở thành một tác phẩm nghệ thuật vô giá của tạo hóa.
Hy vọng qua những phân tích trên từ Bigschool, bạn đọc sẽ thêm yêu mến phong cách sáng tác “ngông” độc đáo của Nguyễn Tuân và có cái nhìn sâu sắc hơn về vẻ đẹp hào hùng, diễm lệ của con sông Đà – một biểu tượng của núi rừng Tây Bắc.
Tiến sĩ Lê Thống Nhất sinh năm 1955 tại Nghệ An, là nhà giáo, nhà báo và doanh nhân trong lĩnh vực giáo dục. Ông từng giảng dạy Toán học tại Trường THPT Chuyên Phan Bội Châu và đảm nhiệm nhiều vai trò trong ngành giáo dục, từ viết sách, biên soạn tài liệu đến sáng lập các dự án hỗ trợ học tập trực tuyến.
Ông là người sáng lập BigSchool – nền tảng giáo dục trực tuyến kết nối giáo viên và học sinh cả nước. Ngoài ra, ông còn nổi tiếng với vai trò tác giả, diễn giả truyền cảm hứng và khách mời trên nhiều chương trình truyền hình, trong đó có “Ai là triệu phú” trên truyền hình VTV.
Trong suốt sự nghiệp, Tiến sĩ Lê Thống Nhất đã nhận nhiều giải thưởng giáo dục và được biết đến như một người luôn đổi mới, ứng dụng công nghệ vào dạy và học, góp phần lan tỏa tri thức và niềm say mê học tập cho thế hệ trẻ.